Vật lý trị liệu là gì? Phân biệt với phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu là một chuyên ngành y học chính thống, sử dụng các tác nhân vật lý và hệ thống vận động trị liệu để chẩn đoán, phòng ngừa và phục hồi các khiếm khuyết về chức năng vận động của cơ thể. Mục tiêu của phương pháp này là giảm đau, phục hồi khả năng vận động, cải thiện chức năng và nâng cao chất lượng cuộc sống sau chấn thương, bệnh tật hoặc phẫu thuật.

Nhiều người thường đánh đồng vật lý trị liệu và phục hồi chức năng là một, nhưng thực tế đây là hai khái niệm có tính bao hàm và khác biệt rõ rệt.

Khi nào thì cần can thiệp vật lý trị liệu?

• Bệnh lý cơ xương khớp: Quản lý các bệnh mạn tính gây đau đớn như thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm, viêm khớp dạng thấp, đau vai gáy, hay các sai lệch cấu trúc như chứng bàn chân bẹt.
• Phục hồi chức năng sau phẫu thuật: Đặc biệt quan trọng đối với các ca phẫu thuật thay khớp háng/khớp gối, tái tạo dây chằng chéo, hoặc phẫu thuật cột sống.
• Chấn thương thể thao: Điều trị và phòng ngừa tổn thương phần mềm như bong gân, căng cơ, rách dây chằng.
• Bệnh lý thần kinh: Phục hồi vận động cho bệnh nhân liệt nửa người sau tai biến mạch máu não (đột quỵ), chấn thương sọ não, chấn thương tủy sống, hoặc bệnh Parkinson.
• Nhi khoa: Can thiệp sớm cho trẻ chậm phát triển vận động, trẻ bại não, hoặc vẹo cột sống bẩm sinh.
• Hô hấp và tim mạch: Phục hồi chức năng hô hấp cho người bị bệnh phổi tắc nghẽn, hen suyễn, và cải thiện khả năng gắng sức tim mạch.

3 nhóm phương pháp vật lý trị liệu hiện nay

Vận động trị liệu (Chủ động và thụ động)

Đây là trọng tâm của ngành vật lý trị liệu. Các bài tập được thiết kế chuyên biệt để kéo giãn dải cơ co thắt, tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện biên độ vận động của khớp và rèn luyện lại các kiểu vận động chuẩn xác. Phương pháp này bao gồm: vận động thụ động (dành cho người liệt, máy hoặc chuyên viên hỗ trợ 100%), vận động chủ động có trợ giúp và vận động có kháng trở (dùng dây thun, tạ).

Tác động vật lý bằng thiết bị y khoa

• Điện trị liệu (TENS): Sử dụng dòng điện xung tần số thấp để đóng cổng dẫn truyền cảm giác đau, kích thích giải phóng hormone giảm đau nội sinh.
• Nhiệt trị liệu: Sử dụng nhiệt nóng (hồng ngoại, parafin) để giãn mạch, tăng tuần hoàn máu và nhiệt lạnh để làm co mạch, giảm sưng cấp tính.
• Siêu âm và sóng ngắn: Tạo ra các vi massage cấp độ tế bào, làm tan các điểm vôi hóa và thúc đẩy quá trình lành thương nhanh chóng.
• Tác động bằng tay: Chuyên viên dùng tay để thực hiện các kỹ thuật nắn chỉnh cột sống (Chiropractic), di động khớp, xoa bóp giải mạc cơ nhằm giải phóng chèn ép.

Một số giải pháp giúp cơ thể lặp lại quân bình, chữa lành tự nhiên

• Đi chân trần trên cát biển: Cát lún không bằng phẳng buộc hệ thống cơ, gân ở bàn chân phải liên tục co thắt để giữ thăng bằng, giúp tăng sức mạnh cẳng chân và vòm gan chân. Đồng thời, hiệu ứng nối đất giúp cơ thể hấp thụ ion âm, trung hòa gốc tự do gây viêm.
• Tắm cát biển giải độc: Được khám phá bởi Herman Aihara, phương pháp vùi mình trong cát biển ngậm muối giúp giãn nở lỗ chân lông. Cát đóng vai trò như cỗ máy lọc, hút các độc tố tích lũy từ gan, thận, ổ khớp viêm và thậm chí cả khối u ra ngoài.

Hướng dẫn 5 bài tập vật lý trị liệu tại nhà an toàn, dễ thực hiện

Bài tập kéo giãn giảm đau cổ vai gáy

• Bước 1: Ngồi thẳng lưng, thả lỏng vai. Đặt tay phải lên đỉnh đầu và từ từ nghiêng đầu sát về vai phải cho đến khi cảm thấy căng nhẹ ở vùng cổ trái.
• Bước 2: Giữ tư thế này trong 10 giây. Thở đều.
• Bước 3: Thả lỏng và lặp lại với bên đối diện. Thực hiện 10 lần mỗi bên.

Bài tập kéo giãn giải áp cột sống thắt lưng

• Bước 1: Quỳ gối trên thảm, ngồi gập chân lại sao cho mông chạm gót chân.
• Bước 2: Vươn dài hai tay và gập thân người sát xuống thảm, ngực ép vào đùi.
• Bước 3: Giữ tư thế kéo giãn lưng dưới này trong 30 giây, hít thở sâu và thư giãn toàn bộ cột sống. Lặp lại 3-5 lần.

Bài tập nhíu hậu môn ngừa bệnh trĩ và mạnh cơ sàn chậu

• Bước 1: Chọn tư thế nằm ngửa hoặc ngồi thẳng. Hít vào thật sâu qua mũi, đồng thời thả lỏng hoàn toàn cơ hậu môn.
• Bước 2: Từ từ thở ra bằng miệng, đồng thời siết chặt cơ vòng hậu môn (giống như cảm giác đang cố nín đi vệ sinh).
• Bước 3: Giữ trạng thái co thắt này trong 3-5 giây. Lặp lại 10 lần, thực hiện 2-3 lần/ngày.

Hướng dẫn tập vật lý trị liệu với trợ phương thực dưỡng

Ăn uống quân bình tạo môi trường chữa lành

Sự kết hợp giữa thực đơn quân bình và vật lý trị liệu sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt. Các cơn đau khớp thường trầm trọng hơn do môi trường máu bị axit hóa bởi thịt đỏ, đường tinh luyện. Theo triết lý thực dưỡng hiện đại, người bệnh cần tránh lối ăn kiêng số 3 hoặc ăn số 7 (chỉ gạo lứt muối mè) kéo dài vì dễ gây suy kiệt, mất quân bình cơ thể. Hãy áp dụng thực đơn quân bình số 5, kết hợp ngũ cốc lứt với xích tiểu đậu bổ thận, uống canh dưỡng sinh đào thải độc tố và nêm nếm bằng nước tương Tamari lên men tự nhiên.

Áp nước gừng và đắp cao khoai sọ giảm sưng viêm

• Áp nước gừng: Đun sôi 200g gừng tươi giã nhuyễn với 2 lít nước, hạ nhỏ lửa đun 15 phút. Nhúng khăn bông vào nước gừng nóng, vắt ráo rồi áp lên chỗ đau khoảng 20 phút để làm giãn nở lỗ chân lông, kích thích tuần hoàn máu.
• Đắp cao khoai sọ: Giã nát khoai sọ sống trộn với 10% gừng tươi (có thể thêm chút bột mì cho đỡ nhão). Trải hỗn hợp cao dày từ 1.5 - 2cm lên miếng vải và đắp trực tiếp lên vùng khớp đang sưng viêm. Giữ khoảng 4 tiếng hoặc để qua đêm để cao hút độc tố ra ngoài.

Nên tập vật lý trị liệu hay chọn phẫu thuật/dùng thuốc?

Những lưu ý quan trọng để tránh chấn thương thứ phát

1. Cần có chỉ định của bác sĩ: Thường cần sự giới thiệu từ bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc thần kinh trước khi bắt đầu phác đồ.
2. Thực hiện bởi chuyên gia: Chỉ thực hiện bởi các kỹ thuật viên, cử nhân vật lý trị liệu được cấp bằng và chứng chỉ hành nghề.
3. Tuân thủ chương trình tại nhà: Thời gian ở phòng khám là rất ngắn. Hướng dẫn tại nhà chính là phần quan trọng nhất. Sự kiên trì tự tập luyện quyết định phần lớn sự thành công của ca điều trị.
4. Lắng nghe cơ thể: Trong quá trình tập, cơ bắp căng ra gây cảm giác hơi đau mỏi, khó chịu là điều bình thường. Tuy nhiên, nếu xuất hiện cảm giác đau nhói hoặc dữ dội, bạn phải lập tức dừng bài tập và báo ngay cho chuyên viên.