Dầu dừa là gì? Thành phần và đặc điểm dinh dưỡng

Dầu dừa chứa nhiều chất béo bão hòa

Theo Harvard T.H. Chan School of Public Health, dầu dừa gần như hoàn toàn là chất béo, trong đó khoảng 80–90% là chất béo bão hòa. Một muỗng canh dầu dừa có thể cung cấp khoảng 120 kcal và 12 g chất béo bão hòa.
Do thành phần chất béo này, dầu dừa có thể đông đặc và chuyển sang màu trắng đục khi nhiệt độ xuống thấp, thường quanh mức 24–25°C. Khi nhiệt độ tăng, dầu dừa sẽ tan chảy trở lại.
Hiện tượng đông đặc tự nhiên không đồng nghĩa với việc dầu dừa bị hỏng. Tuy nhiên, nếu sản phẩm xuất hiện mùi ôi khét bất thường, nấm mốc hoặc dấu hiệu biến chất, người dùng không nên tiếp tục sử dụng.

Axit lauric và sự khác biệt giữa dầu dừa với dầu MCT

Axit lauric là một trong những axit béo nổi bật trong dầu dừa. Thành phần này góp phần tạo nên đặc tính riêng của dầu dừa và được quan tâm trong các nghiên cứu về hoạt tính sinh học.
Tuy nhiên, không nên đánh đồng dầu dừa nguyên chất với dầu MCT tinh chế. Dầu MCT thương mại thường được tách chiết để tập trung các axit béo chuỗi trung bình như axit caprylic (C8) và axit capric (C10). Trong khi đó, dầu dừa tự nhiên có tỷ lệ axit lauric đáng kể và không có đặc tính chuyển hóa hoàn toàn giống dầu MCT tinh khiết.
Một số loại dầu dừa ép lạnh có thể giữ lại nhiều thành phần hương tự nhiên và một số hợp chất vi lượng hơn dầu đã tinh luyện. Dù vậy, dầu dừa không phải nguồn cung cấp vitamin và chất chống oxy hóa đáng kể để có thể thay thế rau củ, trái cây, hạt và các thực phẩm đa dạng khác.

Cơ chế tiêu hóa dầu dừa và tác động đến sức khỏe tim mạch

Cơ thể có tiêu hóa được dầu dừa không?

1. Dạ dày: Thức ăn được nhào trộn với dịch tiêu hóa, giúp phân tán một phần chất béo.
2. Ruột non: Dịch mật hỗ trợ nhũ hóa chất béo thành những giọt nhỏ hơn.
3. Men tiêu hóa: Men lipase, chủ yếu từ tuyến tụy, phân giải chất béo thành các thành phần nhỏ hơn.
4. Hấp thu: Các sản phẩm tiêu hóa được hấp thu qua niêm mạc ruột non.
5. Vận chuyển: Chất béo được vận chuyển qua các con đường thích hợp để cơ thể sử dụng hoặc dự trữ.

Như vậy, dầu dừa không phải loại chất béo mà cơ thể không thể tiêu hóa. Tuy nhiên, việc tiêu hóa được không có nghĩa là có thể sử dụng với lượng lớn mà không gặp rủi ro.

Dầu dừa làm tăng cholesterol tốt nhưng có thể làm tăng cholesterol xấu

Một trong những tranh luận phổ biến nhất là dầu dừa có tốt cho tim mạch hay không. Dầu dừa có thể làm tăng HDL-cholesterol, thường được gọi là cholesterol tốt, nhưng đồng thời cũng có thể làm tăng LDL-cholesterol, yếu tố liên quan đến nguy cơ xơ vữa động mạch.
Theo Harvard T.H. Chan School of Public Health và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), khi so sánh với những loại dầu thực vật giàu chất béo không bão hòa, dầu dừa có xu hướng làm tăng LDL-cholesterol. Việc HDL tăng không đủ để kết luận rằng tác động tổng thể của dầu dừa đối với sức khỏe tim mạch là có lợi.
Vì vậy, người có cholesterol cao, rối loạn lipid máu hoặc bệnh tim mạch nên đặc biệt chú ý đến lượng chất béo bão hòa trong khẩu phần. Thay một phần chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa từ dầu ô liu, dầu mè, các loại hạt hoặc thực phẩm phù hợp có thể là lựa chọn tốt hơn cho sức khỏe tim mạch.

Tác dụng của dầu dừa khi sử dụng đúng cách

Dưỡng ẩm cho da khô

Dầu dừa có đặc tính làm mềm và tạo màng khóa ẩm, giúp cải thiện hiệu quả cảm giác khô ráp ở gót chân, khuỷu tay, đầu gối hoặc bàn tay (đặc biệt khi làm việc trong phòng máy lạnh hoặc vào mùa lạnh). Để hạn chế nhờn dính, bạn chỉ nên thoa một lớp mỏng lên nền da sạch và hơi ẩm. Lưu ý, dầu dừa chỉ là sản phẩm hỗ trợ, không thể chữa khỏi bệnh chàm, vảy nến hay viêm da cơ địa; nếu da tổn thương kéo dài, ngứa nhiều, nứt chảy dịch hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, người dùng cần thăm khám chuyên khoa.

Lưu ý khi dùng cho da mặt và da mụn

Chăm sóc tóc khô xơ, hư tổn

Nghiên cứu đăng trên Journal of Cosmetic Science ghi nhận dầu dừa giúp giảm thất thoát protein ở tóc, từ đó hỗ trợ hạn chế tổn thương cơ học cho mái tóc khô xơ do nhiệt hoặc hóa chất (tuy nhiên không chữa được hói đầu, rụng tóc nội tiết hay bệnh lý da đầu). Cách dùng hiệu quả là thoa lượng vừa đủ lên thân và đuôi tóc khoảng 15–30 phút trước khi gội với tần suất 1–2 lần/tuần; người có da đầu dầu, dễ bết hoặc dễ kích ứng nên tránh bôi sát chân tóc.

Hỗ trợ chăm sóc răng miệng (Oil pulling)

Theo Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA), phương pháp súc miệng bằng dầu dừa (oil pulling) hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học chứng minh khả năng ngừa sâu răng, làm trắng răng hay điều trị viêm nướu. Nếu muốn thử, bạn cần chọn loại dầu dùng được cho thực phẩm, không nuốt sau khi súc và ngưng ngay nếu thấy khó chịu. Quan trọng nhất, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế việc đánh răng bằng kem chứa fluoride, làm sạch kẽ răng và khám nha khoa định kỳ.

Ai nên sử dụng và ai cần thận trọng với dầu dừa?

Hướng dẫn sử dụng dầu dừa an toàn trong sinh hoạt

Thử phản ứng da và dưỡng da, ủ tóc đúng cách

1. Làm sạch một vùng da nhỏ như mặt trong cổ tay.
2. Thoa một lượng dầu dừa rất ít lên vùng da đó.
3. Theo dõi trong khoảng 24 giờ và quan sát các dấu hiệu đỏ, ngứa, rát hoặc nổi mụn.
4. Ngừng sử dụng nếu có phản ứng bất thường.

Dùng dầu dừa trong chế biến món ăn

• Thêm một lượng nhỏ dầu dừa vào cơm gạo lứt khi nấu nếu muốn tăng hương thơm và độ béo.
• Dùng lượng vừa phải trong một số công thức bánh từ gạo lứt, đậu hoặc hạt.
• Cân đối lượng dầu dừa với các nguồn chất béo khác trong khẩu phần hằng ngày.

Cần lưu ý rằng dầu dừa vẫn cung cấp nhiều năng lượng và chất béo bão hòa. Việc thêm dầu vào món ăn không tự động làm món ăn lành mạnh hơn, cũng không bảo đảm cơm dễ tiêu hơn đối với tất cả mọi người.
Không nên uống dầu dừa trực tiếp hằng ngày để giảm cân, thải độc hoặc chữa bệnh. Người có cholesterol cao hay bệnh tim mạch nên trao đổi với chuyên gia y tế về việc thay thế một phần chất béo bão hòa bằng những nguồn chất béo không bão hòa phù hợp.

Cách chọn mua và bảo quản dầu dừa chất lượng

Phân biệt dầu dừa nguyên chất và tinh luyện

Tiêu chí chọn mua và bảo quản dầu dừa

• Khi chọn mua: Ưu tiên sản phẩm đựng trong chai lọ an toàn thực phẩm, sạch và kín; công bố minh bạch về thành phần, nguồn nguyên liệu, phương pháp chế biến, đơn vị sản xuất và hạn dùng (lưu ý không xem các chứng nhận chất lượng là bằng chứng chữa bệnh).
• Khi bảo quản: Đậy kín sau khi mở nắp, đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt cao. Dầu dừa đông đặc khi lạnh là hiện tượng tự nhiên, nhưng cần ngừng dùng ngay nếu xuất hiện mùi ôi khét, đổi màu lạ hoặc nấm mốc.

Dầu dừa có những ứng dụng nhất định trong chăm sóc da khô, dưỡng tóc và chế biến thực phẩm, nhưng cần dùng có chừng mực do hàm lượng chất béo bão hòa cao (nhất là với người có cholesterol cao hoặc nguy cơ tim mạch). Theo thực dưỡng hiện đại, điều quan trọng không phải là việc thần thánh hóa hay phủ nhận hoàn toàn một loại thực phẩm, mà là hiểu rõ đặc tính, lựa chọn đúng mục đích và biết giới hạn khi sử dụng.
=> Xem thêm: Tầm quan trọng của việc lựa chọn thức ăn khi đưa vào cơ thể
=> Xem thêm: Làm đẹp tự nhiên cùng thực dưỡng hiện đại
=> Xem thêm: Gợi ý 4 cách chăm sóc da với gạo lứt khoẻ đẹp, trẻ lâu không cần mỹ phẩm